Relati-vi-tijd

“Hora certa, dezessete horas e vinte e oito minutos”, zegt mijn Braziliaanse internet-radio. Oh, 17u28, heerlijk zo vroeg nog, ik voel een groeiende glimlach en een kriebel in mijn buik. Eigenlijk is het al 21u28, maar toch blijft de vrolijkheid. Ik herinner me onmiddellijk mijn vijf maanden in Porto Alegre, precies zestien jaar geleden. Het leek alsof de tijd daar anders liep, alsof er meer ruimte was voor ontmoetingen en samenzijn. Blijkbaar weet mijn lijf die zestien jaar probleemloos te overbruggen, het gevoel van toen is duidelijk hier en nu aanwezig. Misschien is dit wel “saudade”, de dissonantie tussen mijn lichaam dat hier en nu voelt hoe het vroeger was, en het verhaal in mijn hoofd dat mij terecht wijst: “dat is al lang voorbij hoor!”. Spelbreker. Ik blijf liever nog even hangen in de vrolijkheid terwijl ik deze dag afrond.

Tijd kruipt, tijd vliegt, je kunt de tijd in het oog houden, kijken hoe laat het is, je kunt op tijd opstaan, aankomen en weggaan, je kunt tijd nodig hebben, winnen en verliezen. Het kan tijd zijn, dat wijst vaak op een verandering. Je kunt tijd ook voelen, raden, goed inschatten, of er compleet naast zitten. En een fijne tijd hebben we meestal op vakantie of met vrienden op een feestje. Ik verdenk ons “Europeanen” ervan dat we niet zo bedreven zijn in aangenaam omgaan met tijd. Het vraagt mij in ieder geval behoorlijk wat moeite, aandacht en bewust ingrijpen om te bewegen, plannen en organiseren zonder tijdsdruk te voelen. Terwijl ik in Brazilië even actief was als hier, had ik het daar niet vaak druk. Als je hier iemand vraagt hoe het gaat, krijg je meestal “druk” als antwoord, en dat er te weinig tijd in een dag zit, want er is nog zoveel te doen. Ik ben zelf al jaren aan het zoeken naar een aangenamere manier van omgaan met tijd, en het lukt steeds beter. Hoe minder ik externe klokken in de gaten houd, hoe meer ik mijn interne klok voel, een soort van intuïtie die regelmatig zorgt dat ik op tijd vertrek en op tijd aankom op een organische manier.

Het kantelpunt kwam toen ik besefte dat ik altijd net iets te weinig tijd berekende tussen mijn verplaatsingen en me dus gehaast voelde, terwijl ik in mijn mindfulnesstrainingen mensen uitleg gaf over hoe stressvol en ongezond het is om je te haasten, om ergens anders te willen zijn dan waar je op dat moment bent. Zelfs mijn 5-jarige zoontje herinnerde me er ‘s ochtends soms aan, bij het naar school gaan. Met een verschrikt stemmetje zei hij dan “mama, we hebben toch geen haast hè, want dat is ongezond…?” Bij het vullen van mijn agenda begon ik te rekenen, en steeds bewust een half uur langer dan gewoonlijk te voorzien tussen de ene en andere vergadering, of om me te verplaatsen van de ene naar de andere plek. Nu voorzie ik vaak zelfs een uur extra tussen de ene en andere activiteit. Zodat het geen spanning oplevert als iets uitloopt, zodat ik tussendoor tijd heb om mentaal en fysiek te switchen, zodat ik rustiger kan wandelen, of een metro voor mijn neus kan zien vertrekken zonder te vinden dat ik erin had moeten zitten. Dankzij mijn zoontje heb ik in diezelfde periode ook ontdekt wat het betekent om meer tijd te maken in de tijd die je hebt. ‘s Ochtends wakker worden en aankleden was vaak een heel gedoe en we waren twintig minuten aan het worstelen en zeuren om klaar te raken voor ontbijt en school. Ik bedacht dat die twintig minuten voor ons allebei onaangenaam, stressvol én inefficiënt waren, dus moest er een alternatief komen. Een aangenaam, rustgevend en liefst ook efficiënt alternatief. Iets aangenaam en rustgevend..., zoals bijvoorbeeld knuffelen, of gewoon stilletjes naast elkaar liggen onder de deken… Een experiment. Op een ochtend stond ik op, ging bij hem in bed liggen zonder iets te zeggen, en ik kreeg vanzelf een slaperig armpje om mijn nek. We namen tien minuten de tijd om rustig wakker te worden en een beetje te kletsen, en de volgende tien minuten bleken meer dan genoeg om aan te kleden en naar beneden te gaan. Een nieuw ritueeltje was geboren.

Rituelen en tijd zijn intiem verbonden. Een ritueel neemt tijd om verandering in te leiden en te verwerken. Rituelen geven ruimte aan de tragere, diepere lagen van ons wijze wezen, ze respecteren de dragende kracht die ons leven richting en zin geeft. Misschien daarom dat tijd voor Europeanen zo lastig is: we hebben haast geen rituelen meer. We voorzien geen tijd voor overgangsmomenten, geen tijd voor verandering, alles moet snel gaan, snel klaar zijn, en sneller is synoniem voor beter, voor efficiënt, productief, winstgevend. Snel van huis naar school naar de supermarkt, van douche naar ontbijt naar computer, van kind naar puber naar volwassene. We vergeten dat ons lichaam tijd nodig heeft om de constante informatiestroom, de veranderingen en indrukken te verwerken, om een diepere betekenis te kunnen geven aan wat we meemaken. Om ruimte te maken voor inzicht, creativi-tijd en wijze beslissingen. Want onze gedachten en woorden gaan snel, heel snel en er zijn zoveel verhalen, oordelen, wensen en plannen in ons hoofd. Zoveel dat onze aandacht steeds op actie naar buiten is gericht, dat we niet meer opmerken wat er van binnen in ons lichaam gebeurt. Het online werken vergroot dit nog meer uit. Ons lichaam mist iets, dat hoor ik in bijna elke online workshop, dat voelen we allemaal. Er is geen verplaatsingstijd meer, we zijn vergeten dat we tijd nodig hebben om een overgang te maken, om te vertrekken en aan te komen. Klik, en je zit plots in een virtuele ruimte met tien collega’s, de vergadering begint, terwijl je aandacht nog in je openstaande mailbox of bij het gesprek van een minuut geleden ronddwaalt. We nemen weinig tijd om te horen hoe het met de anderen gaat of om te vertellen dat je wordt gestoord door de verbouwing bij de buren, want online vergaderen is vermoeiend, dus doen we het liefst zo snel mogelijk. We vergeten dat ons lichaam verkrampt als het urenlang in een vierkantje moet passen, als het geen tijd heeft om te verbinden met andere lichamen -ook digitaal is dit trouwens mogelijk- en als het niet voldoende kan bewegen. En weg is de energie, de creativiteit, het evenwicht, de zingevende dragende kracht.

“Tijd bestaat alleen maar omdat anders alles tegelijk zou gebeuren”, zei Einstein. Het menselijk lichaam kan veel dragen, maar alles tegelijk is teveel. Het goede nieuws is: we hebben het vermogen om tijd te nemen, te maken, zelf in te richten, zodat niet alles tegelijk gebeurt. Grijp je kans als je een kantelpunt voelt: als je lichaam protesteert omdat er vertraging nodig is, omdat er iets diepers gezien, gehoord wil worden. Wees alert en luister goed...

Voor de naderende overgang naar 2021 wens ik je de nodige creativiteit, diep respect en een passend tempo.

Ylva